مديريت بحران

فقط جهت به روز رسانی می نویسم که "چهارمین کنفرانس بین المللی مدیریت جامع بحران و پدافند غیر عامل در پایداری ملی" هم ١١ و ١٢ اسفند برگزار شد. هر چند که امسال هیچ کدام از استادامون رو ندیدم.

تا حالا می گفتم که کار برای رشته سوانح طبیعی زیاده، واقعا هم همینطوره؛ اما بالقوه، نه بالفعل.

کار در رشته سوانح طبیعی در صورتی از حالت بالقوه به بالفعل تبدیل میشه که یه معرف خیلی درست و حسابی، یا سابقه کار زیاد داشته باشی. البته هنوز هم سر حرفم هستم که نیاز جامعه به فارغ التحصیلان این رشته خیلی زیاده؛ اما یکی باید اینو به مسئولین محترم سازمانها القاء کنه.

امروز در دانشکده، کارگاه سازمان ملل متحد، مدیریت سوانح و تغییرات اقلیم برگزار شد؛ استقبال خوب بود و تقریبا تمام سالن پر شده بود.

موضوع  سخنرانی ای که توسط دکتر شبستری (ریاست دفتر نمایندگی سازمان ملل متحد برای هماهنگی امور انسان دوستانه (اوچا) در تهران) صورت گرفت، از این قرار بود که Climate Change (تغییرات اقلیمی) علاوه بر اینکه سبب وقوع طوفان، سیل و... می شوند، آثار اجتماعی، اقتصادی و سیاسی زیادی را نیز موجب می گردند. بدین ترتیب که مثلا پس از وقوع سیل یا طوفان، جابه جایی مردم (اغلب از شهر به روستا) را داریم که این مهاجران معمولا در حاشیه شهرها اقامت می کنند و مشکلات زیادی را برای دولت ایجاد می نمایند....

بدین ترتیب در اثر این مهاجرتها، روز به روز بر جمعیت شهر نشین افزوده می شود، مثلا در پیش بینی شده که در بنگلادش، تا سال 2020، 50 درصد مردم شهر نشین خواهند شد. هر ساله 20 میلیون هکتار جنگل از بین می رود و .... و به طور کلی بشریت با بحران در مقیاس جهانی روبه روست.

سخنران بعدی، خانم دکتر تحویلداری (کارشناس دفتر نمایندگی اوچا)، درباره اهداف توسعه هزاره بحث نمود و اشاره کرد که در تمام این اهداف و آرمان ها، توجه به بحث مدیریت سوانح لازم و ضروری است. این آرمانهای هشت گانه عبارتند از

1- ریشه کن کردن گرسنگی و فقر شدید

2- محقق ساختن آموزش ابتدایی همگانی

3- ارتقاء برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان

4- کم کردن میزان مرگ و میر کودکان

5- بهبود بهداشت مادران

6- مبارزه با گسترش بیماری ایدز و ویروس آن، مالاریا و سایر بیماری ها

7- حصول اطمینان از پایداری محیط زیست

8- ایجاد مشارکتی جهانی برای توسعه

توجه به بحث مدیریت بحران در رسیدن به این اهداف و آرمانها، سبب صرفه جویی در هزینه ها شده و رابطه مستقیمی با تک تک این آرمانها دارد. بهطور کلی اگر سرمایه گذاری بیشتری بر روی مدیریت بحران و به ویژه فازهای آمادگی و پیشگیری صورت گیرد، به افزایش توسعه می رسیم....

بیشتر از دو سال از زمان نوشتن پست قبلی این وبلاگ می گذره. دفاع از پایان نامه هم تموم شد و بگذریم از ناحقی هایی که در این بین صورت گرفت که فکر نمی کنم تا حالا نظیر داشت....

تازگی ها شنیدم که اسم رشته مون داره تغییر می کنه و میشه:

“Mitigation Engineering”                مهندسی کاهش خطر

همون طور که دو سال پیش هم گفتم، بزرگترین مشکل رشته سوانح اینه که فعلا  مقطع دکتری برای این رشته در ایران و حتی جهان (اینطور که من پرس و جو کردم) وجود نداره.

* * *

اوایل که تازه می خواستم رو پایان نامه ام کار کنم، اصلا فکر نمی کردم چیزی که به صورت نظری داریم درباره تاثیر حذف اسکان موقت در تسریع روند بازسازی مساکن میگیم، واقعا تا این حد در عمل هم نمود داشته باشه. بازسازی بم چقدر طول کشید و بازسازی لرستان چقدر! لرستان پس از یک سال در حد قابل قبول و پس از دو سال به طور کامل بازسازی شد و این نشون میده که ما (من و اساتیدم) موضوع به جایی رو برای تحقیق انتخاب کرده بودیم (البته موضوع پیشنهاد استادم بود) و این مساله واقعا جای کار داشت.   

نمونه ای از خانه های روستایی بازسازی شده لرستان 

این روزا دارم پرسشنامه می نویسم، هم برای مردم و هم برای مسئولین. اگه استادم بگه پرسشنامه ات خوبه، فوری باید برم لرستان. چون اون یکی استادم برای دو ماه داره میره خارج، باید حتی الامکان زودتر برم؛ وقت زیادی تا دفاع نمونده، و من هنوز هیچ کار به درد بخوری نکردم. وقتی تعداد استادا زیاد باشه، همینطوری میشه دیگه؛ نمی دونی مطابق میل کدومشون عمل کنی ....

                         ...............................................................

یادمه تو پستهای اول خیلی از رشته سوانح تعریف می کردم، واقعا هم رشته خوبیه

؛ اما مشکلش اینه که چون تازه دو ساله که تاسیس شده، دکترا نداره. اما بازار کارش به نظر من که خیلی خوبه. اون روز از استادم شنیدم که مثل اینکه تصمیم دارن برای رشته سوانح طبیعی، یه گرایش خشکسالی هم بذارن. کاش یه کم هم به فکر ایجاد مقطع دکترای این رشته بودند. (البته واقعا هم الان موقعیت ایجاد دکترای این رشته در گروه سوانح وجود نداره).

نتیجه اینکه این رشته خیلی خوبه و بعد از دو سال درس خوندن تو رشته سوانح، در زمینه مدیریت سانحه یه پارچه استاد میشید

اوایل، که استادامون می گفتن زیادجدی نمی گرفتم؛ یا فکر نمی کردم زیاد مهم باشه. اما الان که خودم دارم می گردم، می بینم واقعا همینطوره.

چرا صداو سیما، روزنامه ها،خبرنگارها و... فقط چند هفته و فوقش چندماه اول پس از زلزله، دنبال کار رو می گیرن؟ اون اوایل کار،که وقت امداد ونجات و اسکان اضطراریه، همه به فکر منطقه زلزله زده و کمک رسانی و تامین بودجه و... هستن؛ اما بعدها که کار اصلی «بازسازی» شروع میشه، همه یادشون میره که کار هنوز تموم نشده. فکر می کنن که زلزله و مراحل ساخت سرپناه هم مثل موضوعات دیگه ست که فقط چند روز بحثش باشه و بعدش هم برن سر یه بحث جدید. در حالیکه با توجه به منحنی امکانات- نیازها، هر چی از زمان وقوع زلزله می گذره، نیاز به پشتیبانی افزایش پیدا میکنه، در حالیکه در عمل، همونطور که داریم میبینیم، حمایت و پشتیبانی رسانه ها و ... همینطور کمتر میشه. که باید با یه برنامه ریزی درست این فاصله رو به حداقل رسوند.

*  *  *

پ.ن. البته فکر نمی کنم که دست اندرکاران خودشون این مسائل رو ندونن، اما مثل موارد دیگه هیچ کار خاصی انجام نمیشه. نمی دونم چرا    

هیچ کاری بدون برنامه ریزی فایده  نداره. حتی اگه از صبح تا شبم درس بخونی، اما بدون برنامه باشه، بازم به جایی نمی رسی. البته معلومه که منظور از برنامه ریزی، این نیست که حتما روی کاغذ بنویسی. بلکه منظور اینه که باید اهداف کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدتت رو بدونی. یادش بخیر یه زمانی من اهدافی که تا آخر عمرم داشتم {و هنوزم دارم}، تمام و کمال جلو چشمم بود؛ اما دو ساله که خیلی بی برنامه شدم

پ.ن. موضوع پایان نامه ام بالاخره همون اسکان زلزله زدگان لرستان شد، هنوزم که هیچ کاری نکردم

به پیشنهاد استادم، موضوع پایان نامه ام، ارزیابی بازسازی مسکن روستاهای گیلان، پس از زلزله سال ۶۹ شد. 

 در بحث بازسازی، هم می توان  مستند سازی کرد و هم کار ارزیابی را انجام داد؛ که برای ارزیابی لازم است چند سال از اتمام کار بازسازی گذشته باشد تا نتایج کار، کاملا مشخص شده باشد. در کارهایی که در مورد تهیه سرپناه و بازسازی صورت می گیرد، یا مربوط به زمان وقوع سانحه است، یا مربوط به مدت کوتاهی پس از سانحه است که فرایند بازسازی انجام می شود، و یا مربوط به چندین سال پس از اتمام بازسازی است که در آن هنگام، به دلیل روشن شدن نتایج بازسازی انجام شده و با توجه به میزان رضایت مردم از خانه های بازسازی شده شان، می توان به ارزیابی بازسازی انجام شده پرداخت.  

 اول قرار بود لرستان را برای پایان نامه ام کار کنم. اما چون بازسازیش تازه شروع شده، مجبور شدم منجیل را انتخاب کنم. منجیل هم کلی مشکلات دارد.  من یا باید تمام ابعاد بازسازی رودبار و منجیل را بررسی کنم، یا فقط فرایند اسکان دائمش را، یا اینکه نوع خانه ها را قبل و بعد از زلزله با هم مقایسه کنم و ببینم خود مردم چقدر راضی بوده اند و چقدر تغییرات در ساخته های دولتی داده اند؛ و بعد ببینم بازسازی مطابق فرهنگ مردم انجام شده یا نشده. (البته وقتی به منجیل رفته بودم، همه می گفتند خودمان با وام کمی که گرفتیم، به تنهایی خانه هایمان را در حد وسعمان و به سلیقه خودمان ساختیم و بعدها هر کس وضع مالی اش خوب می شد، خانه اش را بزرگتر و مدرن تر می کرد. )

إن شاء ا... می خوام برای سمینارم یه سر برم لرستان. دیروز که با استاد راهنمام صحبت می کردم، گفتند  بهتره برای پایان نامه ام به جای لرستان، بازسازی بم یا منجیل رو کار کنم؛ چون بازسازی لرستان تازه شروع شده و نتیجه کار هنوز مشخص نیست. اما بازسازی منجیل حدود ۱۰ سال پیش تموم شده و الان من غیر از لرستان که برای سمینارم باید برم، باید یه سری هم به منجیل بزنم و کلی تحقیقات انجام بدم و  تازه بعد از اینکه برگشتم(إن شاء ا...)، پروپوزالم رو بنویسم.

منم با اینکه خیلی به این جور کارا علاقه دارم، هنوز یه کم گیجم.

به هر حال، باید رفت....